W czerwcu zapraszamy po książki i historie z Mjanmy (dawniej Birma). Nasze skromne zdjęcie niech świadczy o tym, że książki na temat tego kraju są cały czas chętnie wypożyczane i ciężko zebrać je wszystkie razem.

Mjanma nie jest prostym krajem do podróżowania. Nie każdy region tego państwa jest równie dostępny dla podróżujących, a do wielu rejonów kraju wstęp jest ograniczony lub zakazany z powodu niestabilnych sytuacji oraz konfliktów na tle etnicznym i religijnym, które trwają nieprzerwanie od lat 50. XX wieku. Choć Mjanma jest jednym z największych państw południowo-wschodniej Azji, jest również państwem najbiedniejszym, pełnym wielu wewnętrznych konfliktów i bardzo surowych rządów nacjonalistycznego, brutalnego wojska, które wpędza ten ledwo rozwijający się kraj na jeszcze większy skraj ubóstwa. Mjanma jest też bardzo bogata w surowce naturalne (zwłaszcza diamenty) z czego czerpie korzyści tylko junta wojskowa. 

O chaosie w tym państwie można pisać dużo. Zachęcamy do zapoznania się z historią tego pięknego kraju, który niegdyś był wielkim imperium, a dziś mierzy się z wieloma kryzysami. Jednak Mjanma to również kraj tysiąca zapierających dech w piersiach krajobrazów, serdecznych oraz gościnnych ludzi. I o takiej Mjanmie będzie poniżej (zdjęcia pochodzą z podróży do Mjanmy w 2018 roku). 

Ponad 90% birmańczyków to buddyści. W Birmie każda wioska ma pagodę i klasztor służący do kultu i ceremonii religijnych. Popularne są również świątynie w jaskiniach, które jak każde miejsce kultu w Azji trzeba odwiedzać boso (Azję w ogóle zwiedza się boso, buty zostawia się nie tylko przed świątyniami, ale także przed wejściem do domu czy hostelu). Większość świątyń i posągów Buddy jest bogato zdobiona często pozłacana. Popularne są też posągi Buddy przyozdobione neonowymi świecidełkami i kawałkami kolorowych, mieniących się w słońcu szkiełek.           

W Azji południowo-wschodniej niewiele jest miejsc z tak wspaniałymi krajobrazami co w Mjanmie . Na zdjęciu powyżej widnieje Biała/Złota Pagoda, która znajduje się na szczycie skały przypominającej kształtem maczugę, z której rozciągają się rozległe widoki na pobliskie miejscowości. Po prawej zaś, góry w których znajdują się jaskinie, z których pochodzi poprzednie zdjęcie.   

Shwedagon Pagoda, nazywana również Wielką Smoczą Pagodą lub Złotą Pagodą. Najpopularniejsza i najświętsza pagoda buddystów, znajdująca się w byłej stolicy kraju, w mieście Rangun. Sama Pagoda ma 112 metrów i króluje nad panoramą całego miasta.

Bagan to starożytne miasto wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Między XI a XII wiekiem zbudowano ponad 10 000 buddyjskich świątyń, pagód i klasztorów, z których do dziś przetrwało około 2,5 tysiąca i znajdują się w rozległej Strefie Archeologicznej Baganu.  

Na zdjęciu mam tradycyjny birmański makijaż, wykonany ze zmielonej kory drzewa Thanaka. Pastę taka nakłada się nie tylko na twarz, ale również na stopy i ręce, ponieważ Thanaka jest stosowana nie tylko w celach upiększających, ale także chroniących przed promieniami słonecznymi. Makijaż ten stosują nie tylko kobiety, ale również jest popularny wśród dzieci i mężczyzn. Prócz tego uważa się, że Thanaka ma właściwości antytrądzikowe i przeciwgrzybiczne.   

Jezioro Inle jest miejscem, na którym mieszka wielu ludzi z plemienia Intha. Nie tylko rozwinęli interesujący styl życia, ale i rozwinęli własną kulturę skupioną wokół wody. Lud Intha żyje nad jeziorem w bambusowych domach na palach, ściany są wykonane w taki sposób, by nie tylko zapewniały osłonę przed słońcem, ale również przepuszczały powietrze i światło. W ten sposób zapewniony jest przepływ powietrza i wentylacja bez konieczności otwierania wielu okien, które wpuszczałyby ciepło słoneczne. Cała wioska położona jest w znacznej odległości od lądu dlatego, nie ma innego sposobu na zwiedzenie wioski jak tylko wynajęcie przewodnika posiadającego łódkę, którą może nas oprowadzać po uliczkach małego miasta, w którym funkcjonują sklepy, szkoły oraz świątynie.  

 

Jezioro Inle popularne jest również przez fakt tworzenia na nim pływających ogrodów, które tworzone są z trzciny i inwazyjnych roślin rosnących w jeziorze. Pływające ogrody tworzą sztuczne wyspy, które odporne są na  podnoszenie się i opadanie poziomu wody, ponieważ wyspy poruszają się wraz z poziomem wody. Pływające ogrody służą do uprawy warzyw, a jezioro jest szczególnie znane z uprawy pomidorów (które są za mną na zdjęciu). Ze względu na klimat i łatwy dostęp do wody pomidory można uprawiać przez cały rok na jeziorze Inle, w przeciwieństwie do reszty Birmy. Pływające ogrody nie tylko dostarczają żywność dla mieszkańców, ale także są głównym źródłem dochodów. Produkcja żywności była początkowo na małą skalę i przeznaczona do lokalnej konsumpcji, ale lepsze szlaki handlowe zwiększyły znacznie produkcję.

Pod­sta­wo­wymi skład­ni­kami w tra­dy­cyj­nej kuchni bir­mań­skiej są ryż i maka­ron ryżowy. Kuchnia birmańska jest  bardzo różnorodna i bogata w przyprawy, przypominająca trochę kuchnie khmerską, hinduską czy tajską. Kuchnia birmańska charakteryzuje się również wykorzystaniem dużej ilości świeżych warzyw i owoców, które niejednokrotnie są łączone w jednej potrawie. 

Na zdjęciu mieszkanka jeziora Inle, która wytwarza nici z łodyg lotosu. Z tych nici powstaje najdroższa, najrzadsza i najtrudniejsza do pozyskania tkanina na świecie - jedwab z lotosu. Produkowany jest na małą skalę w Kambodży, Birmie i od niedawna w Wietnamie. Naturalne włókno pozyskuje raptem kilku wykwalifikowanych rzemieślników na całym świecie. By wydobyć z łodyg lotosu materiał na jeden szalik trzeba pracować nad tym nawet dwa miesiące, a końcowy produkt może kosztować nawet 10 razy więcej niż produkt ze zwykłego jedwabiu. Jedwab z lotosu jest tak delikatny, że trzeba tkać go ręcznie. 

Na zdęciu kobiety z plemienia Padaung, zwane także "długie szyje" czy też "kobiety żyrafy". Z powodu represji w latach 80. w Mjanmie wiele osób z plemienia Padaung z obawy utraty życia postanowiło uciec do przygranicznej Tajlandii, i to z tym krajem są bardziej kojarzone niż z rodzinną Mjanmą. W Tajlandii rząd stworzył specjalnie dla tych kobiet obóz dla uchodźców, do którego organizowane są wycieczki z przewodnikiem, by można było kobiety z plemienia Padaung zobaczyć. Ich obręcze sprawiają, że są jedną w wielu atrakcji turystycznych oferowanych w Tajlandii i z tych obozów nie mają możliwości odejść. Przestają być atrakcyjne dla turystów i rządu dopiero po ściągnięciu obręczy, wiele więc kobiet decyduje się na ściąganie pierścieni i stara się o pozwolenie na wyjazd z Tajlandii. Obręcze u dorosłych kobiet, które mają na swoich szyjach mogą ważyć nawet do 8 kilo, noszone mogą być również na rękach oraz nogach. Kobiety ściągają swoje pierścienie i nie ma to dla nich żadnych konsekwencji zdrowotnych, a wydłużenie szyi jest efektem jedynie wizualnym.  

 

Kilka ciekawostek o Mjanmie:

4 stycznia 1948 roku Mjanma uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii.

Aktualną stolicą Mjanmy jest Naypyidaw (jest to miasto, które specjalnie zostało wybudowane po to, by pełniło rolę stolicy kraju. Mieszczą się tam siedziby wszystkich ministerstw rządu oraz zagraniczne ambasady. W Naypyidaw w osobnej dzielnicy, niedostępnej dla zwykłych mieszkańców, mieszkają najważniejsi wojskowi oraz kluczowi dla państwa urzędnicy). Miasto to jest określane jako najbardziej wyludniona stolica świata. 

Cmokaniem przywołuje się obsługę w restauracjach.

W Mjanmie zarówno mężczyźni, jak i kobiety chodzą w spódnicach. Tradycyjne birmańskie longyi to długi materiał o cylindrycznym kształcie. U mężczyzn najczęściej nadmiar materiału zwijany jest w węzeł u mężczyzn z przodu, a kobiety z boku. Męskie i damskie longyi  różnią się też kolorami i wzorami tkaniny, noszone są natomiast przez przedstawicieli obu płci zarówno do biura, sklepu, na pole czy boisko, dla wygody podwijane może być do kolan. 

Główną używką wśród Birmańczyków jest żucie betelu. Taka używka do żucia składa się z liści pieprzu betelowego, orzechów betelowych, mleka wapiennego lub pokruszonych skorupek małży, dla lepszego smaku dodawane są również goździki, kardamon, gałka muszkatołowa lub anyż. Żuty betel barwi zęby i dziąsła na czerwono, a że podczas żucia produkowane jest strasznie dużo śliny, to dużo po betelu pluje się na czerwono. W Mjanmie w betelowej ślinie jest właściwie wszystko, ulice, chodniki, samochody, wejścia przy sklepach i świątyniach.   

 

Dzieje się w Mjanmie teraz:

W związku z wojskowym zamachem stanu, Ministerstwo Spraw Zagranicznych odradza wszelkie podróże do Mjanmy. 

1 lutego armia aresztowała przedstawicieli władz cywilnych i przejęła władzę. Obowiązuje stan wyjątkowy, zakaz zgromadzeń i godzina policyjna. W wielu miastach trwają masowe protesty oraz akcje nieposłuszeństwa obywatelskiego. Powoduje to niedostępność podstawowych usług, w tym usług medycznych i transportowych. Junta wojskowa jest bardzo agresywna w stosunku do protestujących i używa wobec obywateli ostrej amunicji.  Według działaczy Związku Pomocy Więźniom Politycznym (AAPP) od puczu siły wojskowe i policyjne zabiły już ponad 800 osób, a prawie 3700 osób jest przetrzymywanych w aresztach lub w nieznanych lokalizacjach. Jedną z nich jest laureatka Pokojowej Nagrody Nobla Aung San Suu Kyi, szefowa rządu Mjanmy od  kwietnia 2016 do 1 lutego 2021, kiedy to została aresztowana podczas zamachu stanu.

 

Książki o Mjanmie z Filii nr 2, które polecamy:

Mason Daniel, Stroiciel, Poznań, Wydawnictwo Rebis, 2021.

Rabij Marek, Najważniejszy wrzesień świata. Kronika niezauważonego ludobójstwa na Rohingach, Warszawa, WAB - Grupa Wydawnicza Foksal, 2019.  - Islam jest trzecią oficjalną religią w Mjanmie (drugą jest chrześcijaństwo) , około 4% to muzułmanie, którzy są najbardziej dyskryminowaną grupą społeczną w kraju. Zwłaszcza mniejszość Rohinga (w latach 80. została pozbawiona birmańskiego obywatelstwa), a od 2016 roku ponad dziewięćset tysięcy Rohingów uciekło do Bangladeszu (gdzie po dziś dzień mieszkają w obozach dla uchodźców). 

Sendker Jan-Philipp,  Sztuka słyszenia bicia serca, Poznań, Wydawnictwo Filia, 2019.

Flanagan Richard, Ścieżki północy, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015. 

Ley Rosanna, Powrót do Mandalaj, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015.

 

Książki o Mjanmie z Wypożyczalni Głównej przy ul. Getta 1, które polecamy:

Craig Charmaine, Miss Birmy, Kraków, Wydawnictwo Mando, 2020.

Stern Grzegorz,  Borderline. Dwanaście podróży do Birmy, Wołowiec, Wydawnictwo Czarne, 2019. 

Herling-Grudziński Gustaw, Podróż do Burmy. Dziennik, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1999.